Skip to main content
Internet Archive's 25th Anniversary Logo

Full text of "ANNE FRANK INDUSTRIE"

See other formats


Anne Frank industrie 

IFUD of Human Rights - 31/03/12,00:00 
(geen slecht woord over Anne Frank) 

De Anne Frank Stichting is een dekmantelbedrijf van de Staat der Nederlanden,waarbij Anne 
Frank en de dagboeken worden gebruikt als politiek instrument. Israël hanteert ook deze 
tacktiek met Yad Vashem. Norman Finkelstein noemt het de "Holocaust Industry". 

Interview David Barnouw 

volkskrant.nl 

ANET BLEICH - 31/03/12, 00:00 

Voor NIOD-onderzoeker David Barnouw is Anne Frank een moderne heilige. In Het fenomeen 
Anne Frank vertelt hij hoe uiteenlopende figuren, haar vader Otto voorop, haar als vehikel voor 
hun denkbeelden gebruiken. 

Met een ironisch lachje haalt David Barnouw een dubbele plaat van plexiglas tevoorschijn die aan de 
binnenkant is versierd met iets wat verdacht veel op gedroogde blaadjes lijkt. Ze zijn stemmig 
donkerrood of lichtbruin. Het blijken inderdaad bladeren en ze zijn afkomstig van de kastanjeboom die 
intussen bijna even beroemd is als het jonge meisje dat er ruim twee jaar vanaf haar onderduikadres 
aan de Prinsengracht op uitkeek. Barnouw, zacht grinnikend: 'Het is een echt kunststukje geworden. 
Tegelijkertijd is het een relikwie. Als ik op tournee ben in Amerika om lezingen te geven over Anne 
Frank dan gaat dit rond door de collegezaal. Je kan het vergelijken met het vereren van de botjes van 
heiligen, zoals ze vroeger deden.' 

Dus Anne Frank is een moderne heilige? 

'Absoluut'. 

Hoe is ze dat geworden? Hoe verklaar je dat een pubermeisje dat tijdens haar onderduiktijd een 
dagboek heeft bijgehouden zo'n sterke symbolische uitstraling heeft gekregen? 

'Een helemaal bevredigende verklaring heb ik er niet voor. Maar ik denk wel het antwoord te hebben 
op de vraag waarom ze zo populair geworden is. Dat komt, vermoed ik, doordat ze zo veel 
verschillende groepen mensen aanspreekt. Joden, christenen, atheïsten, boeddhisten, allemaal 
herkennen ze zich in stukjes van de tekst. Dat heeft ermee te maken dat Anne nog zó jong was, toen 
ze het schreef. Ze had nog helemaal geen afgerond wereldbeeld, was nog niet klaar met het denken 
daarover. En juist dat fragmentarische maakt het makkelijker om zich haar toe te eigenen.' 

In het deze week verschenen Het fenomeen Anne Frank gaat David Barnouw in op de manier waarop 
diverse groeperingen hebben geprobeerd de Joodse onderduikster te gebruiken als vehikel voor hun 
eigen denkbeelden. Barnouw: 'In de eerste plaats haar vader, Otto Frank. Hij heeft zich altijd bijzonder 
sterk gemaakt voor een beeld van Anne als iemand met algemene humanistische beginselen. Zijn 
uitgangspunt was: 'Wat mijn dochter wilde, is een betere wereld.' Heel sympathiek, maar een beetje 
vaag. Veel nadruk op haar Joods zijn wilde hij niet. Hij heeft bijvoorbeeld de scenarioschrijvers van het 
toneelstuk dat in 1955 in Amerika in première ging op het hart gedrukt om het vooral niet te Joods te 
maken. Het lot van de familie Frank moest universele betekenis hebben, hun is iets ergs overkomen, 
maar dat zou iedereen kunnen gebeuren. Dat zegt Anne zelf ook in het dagboek, alleen staat er ook 
achter: 'maar wij Joden lijden het meest'. Dat werd in het toneelstuk dan weggelaten. 

'De Amerikaanse schrijver Meyer Lewin, die bij het stuk betrokken was, vond dat wegduwen van het 



Joodse element schandalig, maar hij sloeg door naar de andere kant, wilde het helemaal in de sfeer 
van het zionisme trekken. Nou, in het dagboek valt niet veel zionisme te ontdekken; de enige keer dat 
Palestina ter sprake komt is als Anne's zus Margot zegt dat ze daarheen wil, zelf wil ze liever naar 
Parijs.' 

Behalve als boegbeeld van het humanisme of aspirant zioniste is Anne Frank ook afgeschilderd als 
voorvechtster van radicaal links. Barnouw: 'In de jaren zeventig en tachtig zette de Anne Frank 
Stichting haar in voor wat later wel 'de linkse kerk' is genoemd. Onder haar banier werd geageerd 
tegen racisme, maar ook tegen woningnood of tegen Pinochet, alles wat vies en voos was.' 

Het kan nog absurder: de machthebbers in de vroegere DDR presenteerden haar een tijdje als 
antifascistische modelburger. 'Ik was een keer op een tentoonstelling over Anne in de DDR. Daar 
hoorde je dan opnames van een meisje dat zwemkampioen wilde worden. Een jongen hoopte op een 
loopbaan als officier bij de Volksarmee. 'In de geest van Anne Frank', vanzelfsprekend. En in Japan 
heb je een protestantse sekte die haar als een soort heilige vereert.' 

Toen Barnouw in 1979 bij het NIOD (destijds RIOD, Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie) kwam 
werken, op de vrijgekomen formatieplaats van Loe de Jong die met pensioen ging, had hij, bekent hij 
ruiterlijk, Het achterhuis nog nooit gelezen. Een jaar later ontving het instituut een brief van een 
notaris: de zojuist overleden Otto Frank had de handschriften van Anne en haar foto-albums aan het 
RIOD nagelaten. Er bleken, naast het boek, dat bij Contact was verschenen, twee handgeschreven 
versies te bestaan. Begin 1944 had Anne namelijk besloten om het dagboek dat ze sinds haar 
dertiende had bijgehouden voor publicatie geschikt te maken. In augustus 1944, toen de onderduikers 
door verraad werden opgepakt, was ze met herschrijven gevorderd tot maart van dat jaar. 

De gepubliceerde versie, grotendeels door Otto Frank geredigeerd, was deels op het eerste, deels op 
het tweede dagboek gebaseerd en er waren passages weggelaten die vader Frank te kritisch vond 
over zijn omgekomen vrouw of te pijnlijk voor de overlevenden. De mededeling achterin Het 
achterhuis - 'Op enkele gedeelten na die van weinig waarde voor de lezer zijn, is de oorspronkelijke 
tekst afgedrukt' - klopt dan ook niet en verschafte in de jaren na publicatie kleine, maar luidruchtige 
neonazigroepjes ammunitie om de echtheid van het dagboek in twijfel te trekken. Dat was een van de 
redenen voor het RIOD om een wetenschappelijke uitgave voor te bereiden. David Barnouw en z'n 
collega Gerrold van der Stroom togen aan het werk; in 1986 verscheen De dagboeken van Anne 
Frank waarin de drie versies, alle veranderingen en door wie ze zijn aangebracht (Anne zelf, Otto, de 
uitgever) nauwkeurig en overzichtelijk zijn weergegeven. David Barnouw: 'Sinds die tijd is Anne Frank 
een rode draad in m'n werk.' In 1998 verscheen van zijn hand Anne Frank voor beginners en 
gevorderden, in 2003 (weer met Van der Stroom) Het verraad van Anne Frank, waarin de auteurs 
ingaan op de groeiende reeks theorieën over dat verraad en concluderen dat de ware toedracht wel 
niet meer zal worden achterhaald. En nu dus Het fenomeen Anne Frank. 

Anne Frank voor beginners en gevorderden viel niet in goede aarde bij de Anne Frank Stichting en de 
discussie waarop Barnouw hoopte, kwam er niet. Nog veel groter was de verontwaardiging bij 
toenmalig AFS-directeur Hans Westra, toen Barnouw in een artikel in Vrij Nederland de term 'Anne 
Frankindustrie' liet vallen. 'Ze hebben toen echt geprobeerd mij de mond te snoeren, onder het mom 
van: hij vertegenwoordigt het Rijksinstituut en dan lijkt het alsof dit de mening van het instituut is. Het 
was bizar, er kwamen bestuursleden van hen naar de Herengracht om voor elkaar te krijgen dat ik 
voortaan m'n mond hield. Maar Hans Blom, onze directeur, en ook het bestuur hebben zich keurig 
gedragen. Ik heb nog een keer tegen Westra gezegd: 'Ik ben blij dat ik als ambtenaar tenminste echt 
vrijheid van meningsuiting heb. Bij jullie als stichting is dat geloof ik niet het geval.' En hij zei: 
'Inderdaad, en dat houd ik ook zo'. ' 



Zo'n uitdrukking als 'Anne Frankindustrie' kan natuurlijk de indruk wekken. . . 

Alsof het alleen geldklopperij is. Maar ik heb er altijd bijgeroepen: ik ben zelf ook deel van die Anne 
Frankindustrie. Zonder Anne Frank word ik niet uitgenodigd om lezingen te houden in Amerika. Ik 
weet ook heel veel van Rost van Tonningen (een beruchte NSB'er - AB), maar ik geloof niet dat het 
veel zin heeft om buitenlandse universiteiten aan te schrijven met de vraag of ze willen horen wat ik 
over Rost van Tonningen te vertellen heb. Natuurlijk vinden ze Anne Frank interessanter.' 

David Barnouw: Het fenomeen Anne Frank. 

Bert Bakker; 180 pagina's; € 18,95.